Add StudioX as a preferred source on GoogleTheo Kenh14.vn, ung thư phổi đã vươn lên vị trí có số ca mắc mới cao nhất ở nam giới Việt Nam, vượt qua ung thư gan. Chuyên gia cho rằng đây là bước ngoặt phản ánh sự chuyển dịch trong mô hình bệnh ung thư.
Theo số liệu GLOBOCAN 2024, được công bố vào tháng 7/2026, ung thư phổi có khoảng 16.100 ca mới mỗi năm ở nam giới Việt Nam. Ung thư gan, vốn từng đứng đầu bảng xếp hạng, đã lùi xuống vị trí thứ ba, sau ung thư phổi và ung thư đại trực tràng.
Trong số liệu GLOBOCAN 2022, ung thư gan vẫn là loại phổ biến nhất ở nam giới Việt Nam, còn ung thư phổi đứng thứ hai.
Việt Nam đang chuyển dịch mô hình bệnh ung thư
Bác sĩ Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân thuộc Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết sự thay đổi này không khiến giới bác sĩ lâm sàng bất ngờ. Theo ông, nó phản ánh ba vấn đề lớn.
Thứ nhất, ung thư gan ở Việt Nam gắn chặt với viêm gan virus B. Sau hơn 20 năm tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh và cải thiện điều trị viêm gan, gánh nặng bệnh bắt đầu được kiểm soát. Trong khi đó, các loại ung thư liên quan đến lối sống và môi trường như ung thư phổi và ung thư đại trực tràng lại gia tăng. Xu hướng này cũng từng xuất hiện ở Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc.
Thứ ba, sự gia tăng ung thư đại trực tràng được xem là tín hiệu cảnh báo về lối sống trong quá trình đô thị hóa. Chế độ ăn nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn, ít rau và chất xơ, uống rượu bia, ít vận động và thừa cân đều là các yếu tố nguy cơ. Các bác sĩ ngày càng gặp nhiều bệnh nhân ung thư đại trực tràng dưới 50 tuổi.
Thuốc lá và nhiều yếu tố nguy cơ đang bị xem nhẹ
Thứ hai, Việt Nam đang trả giá cho những hành vi của 20-30 năm trước. Tỷ lệ hút thuốc ở nam giới Việt Nam thuộc nhóm cao nhất khu vực, với gần một nửa nam giới trưởng thành hút thuốc. Những người bắt đầu hút từ thập niên 1990-2000 hiện đã bước vào độ tuổi có nguy cơ mắc bệnh.
Bác sĩ Duy Anh cho biết thuốc lá vẫn là thủ phạm hàng đầu, liên quan đến khoảng 80-85% trường hợp ung thư phổi. Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 15-30 lần người không hút. Hút thuốc thụ động cũng làm tăng nguy cơ khoảng 20-30%, và những người chịu ảnh hưởng nhiều nhất thường là vợ, con của người hút trong gia đình.
Nhiều người cho rằng chỉ thuốc lá điếu mới gây ung thư, trong khi các yếu tố khác đang bị xem nhẹ. Thuốc lào vẫn chứa chất gây ung thư, dù nhiều người tin rằng nó nhẹ hơn thuốc lá. Với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, hiện chưa có bằng chứng về độ an toàn lâu dài, trong khi các sản phẩm này đang kéo nhiều người trẻ vào tình trạng nghiện nicotine.
Ô nhiễm không khí cũng là yếu tố đáng quan tâm. Năm 2013, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp ô nhiễm không khí ngoài trời và bụi mịn vào nhóm 1, nhóm các tác nhân chắc chắn gây ung thư ở người, cùng nhóm với thuốc lá và amiăng. Theo các nghiên cứu lớn, cứ nồng độ PM2.5 tăng thêm 10 µg/m³ thì nguy cơ ung thư phổi tăng khoảng 8-10%. Tại Hà Nội, có thời điểm nồng độ PM2.5 trung bình năm cao gấp 5-8 lần ngưỡng khuyến cáo của WHO là 5 µg/m³.
Môi trường lao động cũng tiềm ẩn nguy cơ, đặc biệt với người làm trong xây dựng, khai khoáng, cơ khí và vận tải. Khói bếp từ việc đun củi, than tổ ong trong không gian kín vẫn phổ biến ở nông thôn. Tiền sử gia đình và các bệnh phổi mạn tính như COPD, xơ phổi hay lao phổi cũ cũng cần được lưu ý.
Tầm soát sớm và phòng ngừa
Ung thư phổi thường diễn tiến âm thầm. Ở giai đoạn sớm, người bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng. Khi xuất hiện ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực hoặc sụt cân, phần lớn trường hợp đã ở giai đoạn muộn.
Theo khuyến cáo năm 2021 của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Phòng ngừa Hoa Kỳ (USPSTF), nhóm nên tầm soát gồm người từ 50-80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm trở lên, đang hút thuốc hoặc mới bỏ thuốc trong vòng 15 năm. Bác sĩ cũng có thể cân nhắc tầm soát với những người có yếu tố nguy cơ khác.
Chụp CT ngực liều thấp mỗi năm một lần là phương pháp được chứng minh có thể giảm tử vong do ung thư phổi. Các nghiên cứu NLST tại Mỹ và NELSON tại châu Âu ghi nhận mức giảm tử vong khoảng 20-24%. Liều tia thấp hơn khoảng 1/5 đến 1/10 so với CT thông thường. Chụp X-quang phổi thông thường không đủ khả năng phát hiện sớm vì có thể bỏ sót các nốt nhỏ.
Về phòng ngừa, người dân có thể đeo khẩu trang N95/KN95 khi chỉ số AQI cao, hạn chế ra đường giờ cao điểm và dùng máy lọc không khí trong nhà. Quan trọng nhất vẫn là bỏ thuốc lá, kể cả thuốc lào, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Sau 10 năm bỏ thuốc, nguy cơ ung thư phổi có thể giảm khoảng một nửa.
Source: Kenh14.vn
Articles from this desk are produced with AI assistance from verified, attributed sources and published under StudioX News editorial standards. To report an error: studioxnews.ca/complaints/
